Postępowanie spadkowe – jakie formalności należy dochować po śmierci bliskiej osoby?

Śmierć bliskiej osoby to zawsze trudny czas. Oprócz emocjonalnego przeżycia, rodzina musi zmierzyć się także z obowiązkami prawnymi i urzędowymi.

Jednym z nich jest postępowanie spadkowe, czyli procedura ustalająca, kto dziedziczy majątek po zmarłym i na jakich zasadach.

Poniżej wyjaśniam krok po kroku, jak wygląda postępowanie spadkowe, jakie dokumenty są potrzebne i kiedy warto zwrócić się do adwokata.

Zgłoszenie zgonu i uzyskanie aktu zgonu

Pierwszym formalnym krokiem jest zgłoszenie śmierci w urzędzie stanu cywilnego. Może to zrobić członek rodziny albo zakład pogrzebowy. Na tej podstawie urząd wydaje akt zgonu – dokument niezbędny w dalszym postępowaniu spadkowym, przed sądem czy notariuszem.

Postępowanie spadkowe – ustalenie kto dziedziczy?

Dziedziczenie może odbywać się:

• na podstawie testamentu – jeśli został sporządzony, sąd lub notariusz dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia,
• na podstawie ustawy – gdy testamentu nie ma, dziedziczenie następuje zgodnie z kolejnością określoną w Kodeksie cywilnym (najpierw dzieci i małżonek, potem dalsi krewni).

Aby spadkobierca formalnie stał się właścicielem majątku pozostawionego przez spadkodawcę, konieczne jest uzyskanie:

• postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sądzie, albo
• aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza.

Jeśli spadkobiercy są zgodni – szybciej będzie udać się do notariusza.
Jeżeli pojawiają się spory – konieczne będzie postępowanie sądowe.

Przyjęcie lub odrzucenie spadku

Spadkobierca ma trzy możliwości:

• przyjęcie spadku wprost (dziedziczenie majątku i długów),
• przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność tylko do wysokości aktywów),
• odrzucenie spadku (brak dziedziczenia zarówno majątku, jak i długów).

Termin: decyzję trzeba podjąć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku. Dla członków najbliższej rodziny będzie to zwykle termin 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy.

Postępowanie spadkowe – sąd czy notariusz?

Często pojawia się pytanie: gdzie przeprowadzić postępowanie spadkowe – w sądzie czy u notariusza?

• Notariusz – szybciej, gdy spadkobiercy są zgodni.
• Sąd – konieczne w przypadku sporów lub braku możliwości ustalenia wszystkich spadkobierców.

Kiedy warto skorzystać z pomocy adwokata?

Adwokat w sprawach spadkowych może pomóc m.in. w sytuacjach:

• prowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, złożenia wniosku do sądu, skompletowaniu potrzebnej dokumentacji,
• gdy testament jest niejasny albo istnieją wątpliwości co do jego ważności,
• gdy między spadkobiercami pojawia się konflikt dotyczący podziału majątku,
• gdy istnieje ryzyko dziedziczenia długów;

Podsumowanie

Postępowanie spadkowe to procedura obowiązkowa, jeśli chcemy uregulować prawa do majątku po zmarłym. Wymaga znajomości przepisów i dopełnienia szeregu formalności – od uzyskania aktu zgonu, przez stwierdzenie nabycia spadku, aż po dział spadku i wpisy w księgach wieczystych.

Jeśli zastanawiasz się jak przeprowadzić postępowanie spadkowe i nie chcesz popełnić błędów – skontaktuj się z adwokatem. Wsparcie prawnika pozwoli zabezpieczyć Twoje interesy.

Najczęściej zadawane pytania o postępowanie spadkowe (FAQ)

❓ Ile trwa postępowanie spadkowe?

Czas trwania postępowania spadkowego zależy od tego, czy odbywa się u notariusza, czy w sądzie:

• u notariusza – zwykle w ciągu 1 dnia,
• w sądzie – od kilku miesięcy do nawet kilku lat (jeśli spadkobiercy są skonfliktowani).

❓ Ile kosztuje postępowanie spadkowe?

Koszt zależy od wybranej formy:

• u notariusza – taksa notarialna (uzależniona od wartości majątku), zwykle od kilkuset złotych,
• w sądzie – opłata stała od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł.

❓ Czy postępowanie spadkowe jest obowiązkowe?

Tak. Samo dziedziczenie następuje z mocy prawa, ale aby móc rozporządzać majątkiem (np. sprzedać nieruchomość, przepisać własność), trzeba przeprowadzić postępowanie spadkowe i uzyskać sądowe postanowienie lub akt notarialny.

❓ Co jest potrzebne do postępowania spadkowego?

Najczęściej wymagane dokumenty to:

• odpis aktu zgonu,
• odpisy aktów urodzenia i małżeństwa spadkobierców,
• testament (jeśli został sporządzony),

❓ Czy postępowanie spadkowe odbywa się u notariusza czy w sądzie?

• u notariusza – szybciej, ale tylko gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni i obecni,
• w sądzie – konieczne w przypadku sporów albo gdy nie można ustalić wszystkich spadkobierców.

❓ Czy można odrzucić spadek?

Tak. Każdy spadkobierca ma prawo odrzucić spadek – w całości. Termin na złożenie oświadczenia to 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o powołaniu do spadku.

❓ Jak wygląda dział spadku?

Dział spadku polega na podziale majątku między spadkobierców. Może nastąpić:

• u notariusza – jeśli wszyscy są zgodni,
• w sądzie – gdy spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia.

Jeżeli masz dodatkowe pytania dotyczące przyjęcia lub odrzucenia spadku, kosztów notarialnych albo formalności w sądzie, skontaktuj się z naszą kancelarią – pomożemy  przejść przez całą procedurę krok po kroku.